هدف: امروزه بر توانبخشی زودهنگام و صحيح بيماران دارای اختلال هوشياری تأکيد فراوان دارند، اما تحقيقات انجام شده در اين زمينه حاکی از ارائه اين مداخلات در زمان‌های متفاوت می‌باشد. لذا به منظور مقايسه ميزان افزايش سطح هوشياری متعاقب تحريکات حسی در دو زمان زودهنگام و ديرهنگام مطالعه حاضر انجام شد.

روش بررسی: در يک مطالعه تجربی و مداخله‌ای و به طريق سنجش‌های مکرر، 21 مرد دچار اغما که GCS آنها در 3 روز اول پس از ضربه، 8 يا پايين‌تر بود، به صورت تصادفی به 3 گروه مقايسه، مداخله زودهنگام و مداخله ديرهنگام تخصيص يافتند. تمامی‌بيماران تا روز 25 پس از ضربه پيگيری شده و سطح هوشياری آنان با دو معيارGCS و CRS-R به صورت يکروز درميان ارزيابی شد. مداخله تحريک حسی يک هفته‌ای با تحريک 5 حس شنوايی، ‌بينايی، لامسه، حرکتی و بويايی در‌گروه زودهنگام از روز 7-5 پس از ضربه و در گروه ديرهنگام از روز 15 پس از ضربه ارائه شد. همچنين طی هفته انجام مداخله، روزانه قبل و بعد از دريافت مداخله سطح هوشياری ارزيابی شد. داده‌‌های بدست آمده با استفاده از آزمونهای آماری تی زوجی، همبستگی پيرسون و اندازه‌گيريهای مکرر مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت.

يافته‌ها: تحليل روند تغييرات سطح هوشياری در طول 25 روز اول پس از ضربه حاکی از افزايش معنادار نمره دو معيار نامبرده در هر 3 گروه بود (001/0 P<). مقايسه ميزان تغييرات نمره GCS در 3 گروه توسط آزمون تعقيبی post hoc تفاوت معناداری بين 3 گروه نشان نداد (15/0 = P). اما ميزان تغييرات نمره CRS-R در دو گروه زودهنگام و ديرهنگام تفاوت معناداری را نشان داد(05/0 P<).

نتيجه‌گيری: بيداری بيماران اغمايی در طول 25 روز اول پس از ضربه در هر 3 گروه بهبود خودبخودی دارد. همچنين يافته‌های تحقيق حاکی از آن است که ارائه تحريکات حسی زودهنگام می‌تواند اين روند بهبود خودبخودی را تسريع کند.